Śmigielska Kolej Wąskotorowa to jedna z niewielu czynnych kolei wąskotorowych w Wielkopolsce, która łączy Śmigiel ze Starym Bojanowem i Wielichowem. Malutkie wagony na wąskich torach o rozstawie zaledwie 750 mm wciąż przemierzają trasę, która powstała jeszcze w czasach zaborów. To żywy zabytek techniki, który do 2010 roku pełnił funkcję regularnego transportu pasażerskiego – co czyniło go jedną z ostatnich czynnych wąskotorówek w Polsce.

Historia kolejki od czasów pruskich do dziś

Pomysł na budowę kolei pojawił się już w 1895 roku, ale konkretne decyzje zapadły dopiero 10 marca 1897 roku, kiedy Sejmik Powiatu Śmigielskiego podjął uchwałę o budowie wąskotorowej kolejki powiatowej. Pierwotnie tory miały rozstaw 1000 mm – szerszy niż obecne 750 mm. Kolej ruszyła na początku XX wieku jako Śmigielskie Koleje Powiatowe, a w czasach pruskich funkcjonowała pod nazwą Schmiegeler Kreisbahn.

W 1910 roku sieć rozrosła się o dodatkowy odcinek z Wielichowa do Rakoniewic, liczący 7,7 km. Kolejka obsługiwała nie tylko pasażerów – woziła też towary, dysponując flotą ponad 100 wagonów różnego typu. Zatrudniała wtedy 48 osób, w tym 18 urzędników.

Losy kolejki nie zawsze były łatwe. Po I wojnie światowej przeżyła poważny kryzys finansowy – intensywna eksploatacja wojenna bez remontów doprowadziła do wysokich kosztów, a zarząd musiał zaciągać kredyty na utrzymanie linii. Druga wojna światowa przyniosła zniszczenia: we wrześniu 1939 uszkodzono dwa mosty, a w styczniu 1945 roku czołgi rozerwały tory i uszkodziły parowozy. Niemniej po wyzwoleniu szybko przystąpiono do naprawy szkód.

W 1949 roku kolejka przeszła na własność Polskich Kolei Państwowych i zmieniła nazwę na Śmigielską Kolej Dojazdową. W latach 50. przeprowadzono istotną modernizację – zmieniono szerokość torów z 1000 mm na 750 mm, aby ujednolicić standard z innymi wąskotorówkami PKP.

Koniec epoki parowozów i przejście na ruch turystyczny

Od 1973 roku uruchomiono trakcję spalinową, co zakończyło romantyczną epokę parowozów. Stopniowo zamykano kolejne odcinki – pierwsza padła linia Wielichowo-Rakoniewice w czerwcu 1973 roku. Mimo to śmigielska kolejka przetrwała znacznie dłużej niż większość polskich wąskotorówek.

Po 2002 roku zarząd przejęło Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych i kolejka funkcjonowała jako pierwsza samorządowa kolej w Polsce. Woziła uczniów do szkół i pasażerów w codziennym ruchu, równocześnie organizując przejazdy turystyczne. Ten wyjątkowy model przetrwał aż do czerwca 2010 roku.

Dlaczego zrezygnowano z regularnych przewozów? Decyzja była czysto ekonomiczna. Po rozwiązaniu umowy z poprzednim zarządcą i redukcji etatów, utrzymanie codziennych kursów wymagałoby zatrudnienia dodatkowych osób i zwiększonej eksploatacji taboru – koszty przewyższałyby wpływy ze sprzedaży biletów. Gmina Śmigiel jako właściciel zdecydowała się prowadzić wyłącznie ruch turystyczny.

Niedawno rozważano reaktywację ruchu planowego dla uczniów dojeżdżających do Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Nietążkowie. Przeprowadzona ankieta wykazała jednak znikome zainteresowanie – młodzież woli szybsze formy transportu.

Co zobaczysz podczas przejazdu kolejką

Przejazd śmigielską wąskotorówką to podróż przez malownicze tereny Wielkopolski w tempie, które pozwala naprawdę zobaczyć okolicę. Wagony toczą się spokojnie po torach o rozstawie 750 mm – to niewiele więcej niż dwa stopy. Z okien widać pola, lasy i małe miejscowości, przez które przebiega trasa.

Sama infrastruktura kolejki to ciekawa lekcja historii techniki. Zachowane stacje, torowiska i budynki pamiętają czasy, gdy wąskotorówki były podstawowym środkiem transportu w wielu regionach Polski. Tabor składa się z wagonów motorowych i składów pasażerskich – współczesnych następców tych, które jeździły tu ponad sto lat temu.

Dla kogo jest ta atrakcja

Śmigielska Kolej Wąskotorowa to przede wszystkim gratka dla miłośników kolei i techniki. Entuzjaści wąskotorówek docenią autentyczność – to nie muzeum, tylko działająca linia z prawdziwym taborem i infrastrukturą.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie. Przejazd małą kolejką to dla dzieciaków większa przygoda niż podróż zwykłym pociągiem. Tempo jazdy jest spokojne, więc nawet najmłodsi pasażerowie mogą bezpiecznie obserwować krajobraz.

Warto też zajrzeć tu osobom zainteresowanym lokalną historią Wielkopolski. Kolejka była świadkiem wielu wydarzeń – od czasów pruskich, przez obie wojny światowe, po transformację ustrojową. To kawałek żywej historii regionu.

Informacje praktyczne – bilety i dojazd

Śmigielska Kolej Wąskotorowa prowadzi obecnie ruch sezonowy, głównie w weekendy i święta. Szczegółowy rozkład jazd i informacje o kursach najlepiej sprawdzić przed wizytą na stronie internetowej kolejki lub profilu Facebook, gdzie zarządcy regularnie publikują aktualizacje.

Główna stacja znajduje się w Śmiglu, mieście położonym około 60 km na południe od Poznania. Dojazd samochodem z Poznania zajmuje około godziny – trasą przez Kościan. Z Wrocławia to około 130 km, z Leszna niecałe 40 km. Parking przy stacji zwykle nie stanowi problemu.

Komunikacją publiczną można dojechać autobusami z Poznania, Kościana czy Leszna – Śmigiel ma regularne połączenia z większymi miastami regionu. Ze stacji PKP w Starym Bojanowie, gdzie wąskotorówka ma swój przystanek, można również przesiąść się na pociągi normalnotorowe.

Na przejazd warto zarezerwować przynajmniej 2-3 godziny. Trasa nie jest długa, ale spokojne tempo jazdy i możliwość krótkiego postoju na stacjach pośrednich sprawiają, że całość zajmuje więcej czasu niż mogłoby się wydawać. To jednak część uroku – podróż wąskotorówką to nie sprint, tylko relaks.

Śmigielska wąskotorówka była jedną z ostatnich kolei wąskotorowych w Polsce obsługujących regularne przewozy pasażerskie – aż do czerwca 2010 roku można było nią dojechać do szkoły czy pracy.

Dodatkowe atrakcje w okolicy

Śmigiel sam w sobie zasługuje na chwilę uwagi. To miasto wiatraków – zachowały się tu holenderskie wiatraki z XIX wieku, które można zwiedzić. Rynek z zabytkowymi kamienicami i ratuszem również wart jest spaceru.

Jeśli interesują cię koleje wąskotorowe, w promieniu 100 km znajdziesz jeszcze kilka podobnych atrakcji. Wolsztyńska parowozownia to miejsce, gdzie wciąż można zobaczyć czynne parowozy, a Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach pokazuje, jak wyglądało życie na wsi w dawnych czasach.

Kontakt i aktualne informacje o kursach najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie www.kolejka.smigiel.pl lub na profilu Facebook Śmigielskiej Kolei Wąskotorowej, gdzie zarządcy publikują bieżące rozkłady jazd i informacje o wydarzeniach specjalnych.