Park Jonstona w Lesznie to niemal pięciohektarowa przestrzeń zieleni rozciągająca się wzdłuż Alei Jana Pawła II, która łączy w sobie funkcję miejsca wypoczynku z ciekawą, choć nieco mroczną historią. To jeden z tych parków, które noszą w sobie ślady przeszłości – powstał bowiem na terenach dawnych cmentarzy, co nadaje mu szczególny, nieco melancholijny charakter. Od rewitalizacji w 2020 roku zyskał nowe oblicze, stając się miejscem nie tylko relaksu, ale także edukacji przyrodniczej.

Historia parku na dawnych nekropoliach

Nie każdy park może pochwalić się tak nietypową genezą. Tam gdzie dziś spacerują rodziny z dziećmi i biegają amatorzy joggingu, przez wieki spoczywali mieszkańcy Leszna. W tym miejscu znajdował się cmentarz ewangelicko-reformowany założony na początku XVII wieku – jedna z największych nekropolii w mieście. Chowano tu braci czeskich, kalwinów, członków rodziny Jana Amosa Komeńskiego, a także samego patrona parku – Jana Jonstona.

Cmentarz funkcjonował aż do końca drugiej wojny światowej. W 1947 roku Miejska Rada Narodowa podjęła decyzję o jego likwidacji i zaprzestaniu pochówków. W drugiej połowie lat 60. podobny los spotkał przylegający cmentarz katolicki, mimo że ostatni pochówek odbył się tam w 1957 roku. Ekshumacje, przenoszenie szczątków do zbiorowej mogiły na cmentarzu przy ulicy Kąkolewskiej, rozbiórka zabytkowych grobowców – to wszystko działo się tu zaledwie pół wieku temu.

Najcenniejsze nagrobki, te uznane za najbardziej wartościowe, trafiły do lapidarium przy kościele świętego Krzyża, gdzie można je oglądać do dziś. Teren splantowano i rozpoczęto tworzenie założenia parkowego. W 1972 roku zakończono prace niwelacyjne i oficjalnie powstał park. Cztery lata później, w trzechsetną rocznicę śmierci Jana Jonstona, nadano mu imię tego wybitnego uczonego.

W lipcu 2020 roku, podczas prac przy modernizacji alejek parkowych, odkryto zabytkową płytę nagrobną. To przypomnienie, że pod warstwą ziemi wciąż kryje się historia dawnych nekropolii.

Kim był Jan Jonston – patron parku

Jan Jonston to postać, którą Leszno ma prawo uważać za swoją. Choć urodzony w Samborcach koło Sącza, to właśnie z tym wielkopolskim miastem związał ponad 30 lat swojego życia – od 1625 do 1656 roku. Był uczonym renesansowym w najlepszym wydaniu: lekarzem, przyrodnikiem, historykiem. Jego prace z zakresu zoologii i botaniki były w XVII wieku szeroko znane w całej Europie.

Pomnik Jonstona, zaprojektowany przez Magdalenę Więcek z Poznania, stanął w centralnej części parku w 1975 roku. To dobry punkt orientacyjny podczas spaceru – wokół niego rozchodzą się główne alejki parkowe.

Co zobaczyć i czego doświadczyć w parku

Park Jonstona składa się właściwie z trzech połączonych terenów zielonych, które przecina dwupasmowa Aleja Jana Pawła II. Każda z części ma nieco inny charakter. We wschodniej znajduje się owalny plac z fontanną – popularne miejsce spotkań, szczególnie w upalne dni. Tuż obok ustawiono rzeźby plenerowe: „Kasię” autorstwa Antoniego Szulca z 1976 roku oraz „Leżące” Benedykta Kaszki z 1979 roku.

Dla rodzin z dziećmi przygotowano plac zabaw z drewnianych konstrukcji z robinii. To naturalne, ekologiczne rozwiązanie, które dobrze wpisuje się w parkowy krajobraz. Po rewitalizacji w 2020 roku pojawiły się także tablice dydaktyczne i tablice złudzeń optycznych – fajny pomysł na połączenie spaceru z elementem edukacji.

Warto zwrócić uwagę na przyrodniczą stronę parku. Zamontowano hotele dla owadów i karmniki dla motyli, co czyni to miejsce idealnym do obserwacji przyrody. Gdy park był zamknięty podczas prac rewitalizacyjnych, stał się enklawą dla wielu gatunków ptaków, które urządzają tam prawdziwe koncerty, szczególnie wczesnym rankiem i wieczorem.

Drzewa z historią – zielone pomniki przeszłości

Część drzewostanu w parku pamięta jeszcze czasy cmentarzy. To żywe świadectwa historii, które przetrwały wszystkie zawieruchy XX wieku. Najcenniejszym okazem jest ponad pięciometrowa metasekwoja chińska – drzewo, które w swoim naturalnym środowisku uważano za wymarłe, aż do odkrycia w chińskiej prowincji Syczuan w latach 40. ubiegłego wieku.

Rosną tu także dwa okazałe platany klonolistne oraz siedem dębów szypułkowych, z których trzy mają obwód pnia przekraczający 250 centymetrów. To prawdziwe olbrzymy. Pozostała roślinność to między innymi wierzby, robinie akacjowe i lipy drobnolistne. Wczesną wiosną, na początku kwietnia, park pokrywa się dywanem kwitnących cebulic – to jeden z najbardziej fotogenicznych momentów w roku.

Jesienią park prezentuje się wyjątkowo malowniczo. Kolorowe liście starych dębów i platanów tworzą spektakularną paletę barw – od złota po głęboką czerwień.

Park jako miejsce edukacji przyrodniczej

Po rewitalizacji park zyskał nowy wymiar edukacyjny. Tablice dydaktyczne rozmieszczone w różnych częściach opowiadają o lokalnej florze i faunie. Tablice złudzeń optycznych to świetna zabawa dla dzieci, ale i dorośli chętnie przy nich zatrzymują się na dłużej.

Hotele dla owadów to nie tylko dekoracja – to funkcjonalne konstrukcje, które pomagają w ochronie gatunków zapylających. Można obserwować, jak dzikie pszczoły i inne owady wykorzystują te schronienia. Karmniki dla motyli przyciągają te kolorowe owady od wiosny do jesieni, tworząc żywą lekcję entomologii.

Dla kogo jest ten park

Park Jonstona to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu plac zabaw i przestrzeń do bezpiecznej zabawy. Miłośnicy przyrody docenią stare drzewa i możliwość obserwacji ptaków. Osoby zainteresowane historią odkryją ślady dawnych cmentarzy i poznaną historię Jana Jonstona. Joggerzy mają do dyspozycji wygodne alejki biegnące przez cały park.

To także dobre miejsce na krótki odpoczynek w trakcie zwiedzania Leszna. Liczne ławki rozmieszczone w cieniu drzew zapraszają do chwili relaksu. Park ma charakter kameralny – nie jest to ogromna przestrzeń, przez co czuje się tu przytulnie i bezpiecznie.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i co warto wiedzieć

Park znajduje się wzdłuż Alei Jana Pawła II w Lesznie. Północną granicę wyznacza ulica Bohaterów Westerplatte. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – w pobliżu znajdują się przystanki autobusowe. Dla zmotoryzowanych nie powinno być problemu ze znalezieniem miejsca parkingowego w okolicy.

Park jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę, bez względu na porę roku. Nie ma żadnych opłat za wstęp. Alejki po rewitalizacji są wygodne i dobrze utrzymane, choć warto pamiętać, że w niektórych miejscach wciąż mogą trwać drobne prace konserwacyjne.

Na spacer warto zarezerwować od 30 minut do godziny, w zależności od tego, czy chce się tylko przejść głównymi alejkami, czy dokładniej poznać poszczególne zakątki. Z dziećmi, które będą chciały pobawić się na placu zabaw, można spokojnie spędzić dwie godziny.

Najlepsze pory na odwiedziny? Wczesna wiosna, gdy kwitną cebulice i budzi się przyroda. Jesień, gdy drzewa mienią się kolorami. Ale prawda jest taka, że park ma swój urok o każdej porze roku. Latem daje ukojenie w cieniu starych drzew, zimą zachwyca spokojem i ciszą.

Park zarządzany jest przez Miejski Zakład Zieleni w Lesznie, który dba o jego utrzymanie i rozwój. Powierzchnia 4,85 hektara nie robi wrażenia na papierze, ale w praktyce okazuje się wystarczająca, by stworzyć przestrzeń z prawdziwym charakterem.