Bazylika Kolegiacka św. Mikołaja to główna świątynia Leszna i jeden z najcenniejszych przykładów architektury barokowej w Wielkopolsce. Stojący w centrum miasta kościół zwraca uwagę nie tylko monumentalną fasadą z dwiema wieżami, ale przede wszystkim niezwykle bogatym wnętrzem pełnym stiuków, rzeźb i historycznych nagrobków. To miejsce, które łączy funkcję parafii z rolą muzeum sztuki sakralnej – trudno znaleźć w regionie świątynię o tak imponującym wyposażeniu artystycznym.

Historia kościoła sięga XIV wieku, choć to co widzimy dzisiaj powstało znacznie później. Obecna budowla została wzniesiona w latach 1709-1710 przez włoskiego architekta Pompea Ferrariego na miejscu starszej świątyni zniszczonej podczas pożaru w 1656 roku. Wcześniejsza odbudowa po tym pożarze, prowadzona od 1680 roku według projektu Jana Catenazziego, dała podstawę pod obecną formę kościoła.

Historia związana z rodem Leszczyńskich

Świątynia jest nierozerwalnie związana z rodem Leszczyńskich, którzy od średniowiecza patronowali temu miejscu i tu właśnie przyjęli swoje nazwisko – od pierwotnej nazwy miejscowości Leszczyno. To właśnie Bogusław Leszczyński, podskarbi wielki koronny, był fundatorem obecnego kościoła. Wcześniej, w XVI wieku, gdy Leszczyńscy przeszli na protestantyzm, świątynia przez niemal sto lat służyła Braciom Czeskim. Dopiero w 1652 roku, po powrocie Bogusława Leszczyńskiego do katolicyzmu, kościół wrócił w ręce katolików.

W 2000 roku Jan Paweł II nadał świątyni tytuł kolegiaty, a w 2013 roku papież Benedykt XVI podniósł ją do rangi bazyliki mniejszej. To czwarty kościół w archidiecezji poznańskiej noszący ten zaszczytny tytuł.

Architektura i wystrój wnętrza

Budowla zachwyca już z zewnątrz – fasada z dwiema wieżami, które obecny kształt otrzymały po pożarze w 1790 roku, należy do najpiękniejszych fasad dwuwieżowych późnego baroku w Polsce. Kościół jest murowany z cegły i otynkowany, utrzymany w stylu barokowym z elementami neobarokowymi dodanymi podczas rozbudowy wschodniej części w latach 1905-1907.

Prawdziwą ucztą dla oczu jest jednak wnętrze. Halowa przestrzeń wypełniona jest niezwykle cenną dekoracją stiukową – nad dawnym prezbiterium wznosi się kopuła z bogatą sztukaterią, a ściany zdobią liczne detale rzeźbiarskie. Ołtarz główny, dzieło Jana Stiera z Rydzyny, to późnobarokowe arcydzieło z rzeźbami Aarona i Mojżesza oraz obrazem Trójcy Świętej z Matką Boską autorstwa Michellangelo Palloniego, florenckiego artysty związanego z dworem królewskim.

Obraz w ołtarzu głównym namalował Michellangelo Palloni – włoski malarz, który pracował dla dworu królewskiego i pozostawił po sobie liczne dzieła w polskich kościołach i pałacach.

Ołtarze boczne i ambona z XVIII wieku zachwycają bogatą dekoracją rzeźbiarską i snycerską. Naprzeciwko ambony znajduje się rzeźba przedstawiająca św. Jana Nepomucena – szczegół, który warto zauważyć podczas zwiedzania. W świątyni można też podziwiać obrazy Szymona Czechowicza, wybitnego malarza epoki baroku.

Nagrobki rodu Leszczyńskich

Kościół pełni funkcję rodowego mauzoleum Leszczyńskich. W nawach bocznych znajdują się monumentalne nagrobki dwóch braci: Rafała Leszczyńskiego – wojewody poznańskiego i podskarbiego wielkiego koronnego, ojca króla Stanisława Leszczyńskiego, oraz Bogusława Leszczyńskiego – biskupa łuckiego. Te imponujące dzieła sztuki sepulkralnej, prawdopodobnie autorstwa Józefa Szymona Belottiego lub Pompea Ferrariego, zostały ufundowane przez króla Stanisława Leszczyńskiego około 1707-1709 roku.

Bogata dekoracja rzeźbiarska i sztukatorska nagrobków nie jest przypadkowa – przy pomocy alegorii, symboli i atrybutów eksponuje potęgę rodu, koligacje rodzinne i urzędy piastowane przez upamiętnionych członków rodziny. W zakrystii znajduje się również epitafium Aleksandra Sułkowskiego z 1762 roku.

Król Stanisław Leszczyński, dwukrotny władca Polski, ufundował nagrobki swoich przodków w rodzinnym Lesznie, mimo że sam nigdy nie został w tym kościele pochowany.

Dla kogo to miejsce

Bazylika jest czynnym kościołem parafialnym, więc zwiedzanie powinno odbywać się z poszanowaniem czasu modlitwy i mszy świętych. To miejsce przede wszystkim dla miłośników sztuki sakralnej i architektury barokowej – bogactwo detali sprawia, że można spędzić tu nawet godzinę, przyglądając się poszczególnym elementom wystroju.

Zainteresuje też osoby fascynujące się historią Wielkopolski i dziejami polskiej szlachty. Ród Leszczyńskich odegrał ważną rolę w historii Polski, a ta świątynia jest materialnym świadectwem ich potęgi i mecenatu artystycznego. Warto przyjść tu z przewodnikiem lub przynajmniej wcześniej zapoznać się z historią miejsca – wtedy zwiedzanie nabiera zupełnie innego wymiaru.

Informacje praktyczne – godziny mszy i zwiedzanie

Bazylika znajduje się przy ulicy Kościelnej 18 w centrum Leszna. Wejście do kościoła jest bezpłatne, choć trzeba pamiętać, że to przede wszystkim miejsce kultu, nie muzeum. Zwiedzanie najlepiej zaplanować poza godzinami mszy świętych.

Msze święte odprawiane są w następujących godzinach:

• Niedziela i uroczystości: 7:30, 9:30, 11:30, 13:00, 18:30
• Święta uznane za dni pracy: 7:30, 9:30, 18:30
• W tygodniu: 7:30, 18:30

Warto wiedzieć, że msza o 11:30 w niedzielę jest przeznaczona dla dzieci, a w ostatnią niedzielę miesiąca o 13:00 odprawiana jest msza po łacinie. Biuro parafialne czynne jest od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-12:30 oraz w czwartek dodatkowo 16:00-17:00 dla par ślubnych. Kontakt telefoniczny: 65 520 25 75.

Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około 30-45 minut, choć miłośnicy sztuki sakralnej mogą spędzić tu znacznie dłużej. Kościół jest dobrze oświetlony, co pozwala dokładnie przyjrzeć się detalom dekoracji. Warto mieć przy sobie lornetkę lub aparat z dobrym zoomem – wiele szczegółów znajduje się wysoko, zwłaszcza w kopule nad prezbiterium.

Jak dojechać i co zobaczyć w okolicy

Bazylika stoi w samym centrum Leszna, więc dotarcie nie stanowi problemu. Z dworca kolejowego i autobusowego do kościoła można dojść pieszo w około 10-15 minut. Dla zmotoryzowanych dostępne są płatne parkingi w centrum miasta – najbliższy znajduje się przy Rynku, kilka minut spacerem od świątyni.

Leszno to miasto z bogatą historią, więc warto połączyć wizytę w bazylice z dalszym zwiedzaniem. W pobliżu znajduje się zabytkowy Rynek z ratuszem, warto też odwiedzić Muzeum Okręgowe czy Wzgórze Zamkowe. Dla osób zainteresowanych architekturą sakralną ciekawe mogą być również inne leszczyńskie kościoły: św. Jana Chrzciciela, św. Krzyża czy św. Józefa.

Leszno leży przy trasie Wrocław-Poznań, co czyni je wygodnym przystankiem podczas dłuższej podróży. Sama wizyta w bazylice może być pretekstem do krótkiego postoju w mieście – nawet godzinna przerwa wystarczy, by zajrzeć do wnętrza i docenić bogactwo artystyczne tej niezwykłej świątyni.