Wieża Ciśnień w Kościanie to 40-metrowa budowla z 1908 roku, która z daleka wygląda jak fragment średniowiecznego zamku przeniesiony wprost z Londynu. Neogotycka forma i charakterystyczne wieżyczki sprawiają, że trudno przejść obok obojętnie. Dziś to nie tylko zabytek – w środku działa nowoczesna ścianka wspinaczkowa i obserwatorium astronomiczne z obrotowym dachem, co czyni to miejsce jednym z ciekawszych przykładów rewitalizacji obiektów przemysłowych w Wielkopolsce.

Historia wodociągów i epidemia, która zmieniła miasto

Kościan z wodą miał problem od zawsze. W XV wieku drewniane rury kierowały ją na Rynek, a czerpał ją lejwoda – specjalny pracownik miejski. Później wykopano dziesięć studni, ale to nie wystarczało.

Pod koniec XIX wieku sytuacja stała się krytyczna. Poziom wody w studniach spadał, mieszkańcy zaczęli korzystać bezpośrednio z kanału Obry. Skutek? Choroby, a w 1896 roku epidemia tyfusu. Próbowano ratować sytuację studniami abisyńskimi w latach 1896-1904, ale i one szybko okazały się niewystarczające. W 1902 roku miasto zdecydowało się na kompleksowe rozwiązanie i ogłosiło konkurs na budowę nowoczesnego systemu wodociągowego.

Wygrał Xaver Geisler z Poznania, który zaproponował nie tylko funkcjonalną instalację, ale i spektakularną architektonicznie wieżę. Mimo że na początku XX wieku w architekturze pojawiały się już tendencje modernistyczne, Geisler postawił na neogotyk i formę inspirowaną londyńskim Tower Bridge. System wodociągowy rozpoczął działalność 18 listopada 1908 roku.

Stalowy, nitowany zbiornik wodny o pojemności 250 metrów sześciennych umieszczono na wysokości 25 metrów. Woda ze studni przechodziła przez filtry piaskowe odżelaziające, gromadziła się w podziemnym zbiorniku, a stamtąd była pompowana do sieci miejskiej lub do zbiornika na wieży.

Wojenna historia i uszkodzenia

Wieża przetrwała bez większych zmian ponad trzydzieści lat. W styczniu 1945 roku, podczas walk o wyzwolenie Kościana, ukryła się w niej niemiecka załoga. Budowla została ostrzelana pociskami czołgowymi – zbiornik wodny został podziurawiony jak sito, uszkodzeniu uległ dach i głowica.

Po wojnie wykonano niezbędne naprawy i wieża działała z przerwami aż do lat 80. XX wieku. Wtedy uruchomiono nowe ujęcie wody na Kurzej Górze i zabytkowa konstrukcja straciła swoje pierwotne znaczenie. Przez kilka dekad stała niewykorzystana, niszczejąc powoli.

Rewitalizacja – od wodociągu do centrum aktywności

Na początku XXI wieku pojawiły się plany ratowania wieży i nadania jej nowych funkcji. Projekt „Kościański Trakt Rekreacyjny” pozyskał środki z Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego, a gruntowna przebudowa trwała w latach 2010-2014.

Pomysł był odważny: w trzonie historycznej wieży urządzono ścianę wspinaczkową o powierzchni 345 metrów kwadratowych z dwudziestoma niezależnymi drogami o różnym stopniu trudności. W szczycie natomiast powstało obserwatorium astronomiczne – prawdopodobnie jedyne na świecie, którego obrotowy dach nie jest kopułą, lecz pokrytym dachówką czteropołaciowym dachem namiotowym. Konstrukcja pozwala na pełen obrót dachu w ciągu jednej minuty.

Co konkretnie można tu zobaczyć i zrobić

Wieża stoi przy ulicy Czempińskiej i już z zewnątrz robi wrażenie – kwadratowa bryła o boku 8,76 metra, charakterystyczne wieżyczki, ceglana elewacja. Wewnątrz czekają trzy ściany wspinaczkowe dostosowane do różnych poziomów zaawansowania, od tras dla początkujących po wymagające drogi dla doświadczonych wspinaczy.

Obserwatorium astronomiczne wyposażone jest w teleskop, kamerę oraz komputery z oprogramowaniem do obserwacji nieba. Organizowane są tu seanse pokazowe, podczas których można podglądać planety, gwiazdy i inne obiekty niebieskie. Punkt widokowy na szczycie pozwala zobaczyć Kościan z perspektywy, która na co dzień nie jest dostępna.

Tuż obok wieży znajduje się budynek z szatnią, salką konferencyjną, poczekalnią i punktem informacyjnym. To dobrze zorganizowana przestrzeń, gdzie wszystko jest pod ręką.

Kościańska Wieża Ciśnień to jeden z nielicznych przykładów tak udanej transformacji obiektu przemysłowego – z wodociągu w wielofunkcyjne centrum kultury, nauki i sportu.

Dla kogo to miejsce

Ścianka wspinaczkowa przyciąga zarówno dzieci, jak i dorosłych – trasy są na tyle zróżnicowane, że każdy znajdzie coś dla siebie. Obserwatorium to pozycja obowiązkowa dla miłośników astronomii, ale seanse są prowadzone w sposób przystępny także dla osób, które z teleskopem mają kontakt pierwszy raz w życiu.

Osoby zainteresowane historią i architekturą docenią samą budowlę – neogotycka forma, inspiracje Tower Bridge, historia związana z rozwojem infrastruktury miejskiej. Wieża to też dobry punkt na liście dla kolekcjonerów znaczków turystycznych – znaczek ZT 1205 jest tu dostępny bezpłatnie.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Wieża mieści się przy ulicy Czempińskiej 2 w Kościanie. Z dworca kolejowego to około 30 minut spaceru przez centrum miasta – trasa prowadzi przez Rynek, więc można po drodze zobaczyć inne zabytkowe budynki.

Kontakt do ścianki wspinaczkowej: 609-690-170, obserwatorium astronomiczne: 500-014-582. Warto zadzwonić wcześniej i umówić się na wizytę, szczególnie jeśli chodzi o seanse w obserwatorium – wtedy można liczyć na fachowe oprowadzenie i wyjaśnienia.

Na zwiedzanie samej wieży i okolicy wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli planuje się wspinaczkę lub dłuższą sesję w obserwatorium, lepiej zarezerwować dwie-trzy godziny. Wejście na wieżę jest bezpłatne, co jest miłym zaskoczeniem – za korzystanie ze ścianki wspinaczkowej i obserwatorium obowiązują osobne cenniki, które najlepiej sprawdzić telefonicznie.

Parking znajduje się w pobliżu, dojazd samochodem nie sprawia problemów. Kościan leży przy trasie Leszno-Poznań, więc dojazd z większych miast jest prosty – około 45 km od Poznania, niecałe 30 km od Leszna.