W Rawiczu, niewielkim mieście na południe od Poznania, stoi późnoklasycystyczny kościół z organami, które robią wrażenie nawet na tych, którzy na co dzień nie przepadają za muzyką kościelną. 50 głosów, ponad 3000 piszczałek i historia sięgająca 1917 roku – to instrument, który wciąż zachwyca brzmieniem i rozmachem.

Organy w kościele św. Andrzeja Boboli to dzieło świdnickiej firmy Schlag & Söhne, która w okresie przedwojennym cieszyła się europejską renomą i zdobywała medale na wystawach. Instrument powstał w latach 1917-1918, tuż po odbudowie kościoła ze zniszczeń pożarowych. To jeden z tych przypadków, gdy wielkość ma znaczenie – mówimy tu o jednych z największych organów w całej Wielkopolsce.

Kościół z berlińskim rodowodem

Żeby zrozumieć, dlaczego te organy są tu czymś wyjątkowym, warto cofnąć się do początków XIX wieku. Kościół zaprojektował Carl Gotthard Langhans – ten sam architekt, który stworzył Bramę Brandenburską w Berlinie. W Rawiczu powstała świątynia ewangelicka, która przez ponad sto lat służyła protestantom.

Budowę rozpoczęto w 1803 roku, a zakończono pięć lat później. Nie był to pierwszy kościół w tym miejscu – poprzednie drewniane świątynie strawił ogień w 1707 i 1801 roku. Gdy w 1915 roku budowla ponownie spłonęła, odbudowano ją w ciągu dwóch lat, tym razem zastępując drewniane elementy żelazobetonowymi. To właśnie wtedy zainstalowano obecne organy.

Po 1945 roku ewangelicy opuścili Rawicz, a świątynia stała się katolicka. Od 1976 roku pełni funkcję kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Andrzeja Boboli.

Co sprawia, że te organy są wyjątkowe

Instrument firmy Schlag & Söhne to opus numer 1049 w katalogu tej manufaktury. 50 głosów rozmieszczonych jest na trzech manuałach i pedale. Całość napędzana jest trakturą elektro-pneumatyczną – rozwiązaniem nowoczesnym jak na czasy pierwszej wojny światowej.

Prospekt organowy, czyli widoczna od strony nawy część instrumentu, został odnowiony kilkukrotnie – w 1966, 1981 i 1997 roku. Największa renowacja przypadła na lata 1980-1981, kiedy wrocławska firma Józefa Cynara wymieniła pneumatyczny kontuar na elektryczny stół gry. To wtedy organy zyskały współczesną funkcjonalność, zachowując historyczny charakter brzmienia.

Po drugiej wojnie światowej kościół nie był zabezpieczony i w wyniku dewastacji zginęło około 600 piszczałek. Rozważano nawet wywiezienie instrumentu z miasta, ale ostatecznie pozostał w Rawiczu i został uratowany.

Od 2016 roku trwają kolejne prace konserwatorskie prowadzone przez firmę Władysława Cepki. Zakres obejmuje między innymi uruchomienie nieczynnych głosów i wykonanie nowego stołu gry.

Wnętrze, które zaskakuje

Wchodząc do środka, łatwo zapomnieć, że z zewnątrz budynek ma prostokątny plan. Nawa główna została zaprojektowana na rzucie owalu, otoczona szesnastoma kolumnami jońskimi i dwoma piętrami balkonów. To nietypowe rozwiązanie architektoniczne, które nadaje przestrzeni lekkości i akustycznej głębi.

Organy zajmują obszerny chór w tylnej części świątyni, na poziomie pierwszego piętra balkonów. Stąd potężny prospekt organowy dominuje nad wnętrzem, a dźwięk instrumentu rozchodzi się równomiernie po owalnej nawie.

Oprócz organów warto zwrócić uwagę na ołtarz główny z płaskorzeźbami przedstawiającymi Chrystusa Zmartwychwstałego oraz świętych Piotra, Marka, Pawła i Łukasza. Górna część ołtarza pełniła niegdyś funkcję ambony – dziś znajduje się tam figura św. Andrzeja Boboli, patrona parafii.

Koncerty i życie muzyczne

Organy w kościele św. Andrzeja Boboli to nie tylko zabytek, ale żywy instrument koncertowy. Regularnie odbywają się tu recitale organowe, w których uczestniczą zarówno lokalni organiści, jak i mistrzowie z całej Polski.

Jednym z ważniejszych wydarzeń są Europejskie Dni Dziedzictwa, podczas których organizowane są koncerty i prelekcje poświęcone historii instrumentu. W programie pojawiają się nie tylko utwory sakralne, ale także muzyka świecka – od Bacha po kompozycje współczesne.

Akustyka wnętrzza sprawia, że nawet pojedyncze głosy organów brzmią pełnie i wyraziście. Dla miłośników muzyki organowej to okazja, by usłyszeć instrument tej klasy w kameralnym otoczeniu, bez tłumów typowych dla większych katedr.

Dla kogo to miejsce

Kościół i jego organy zainteresują przede wszystkim pasjonatów muzyki organowej i architektury sakralnej. To nie jest atrakcja typu „wejdź, zrób zdjęcie, wyjdź” – żeby docenić to miejsce, warto przyjść na koncert lub w czasie, gdy ktoś ćwiczy na instrumencie.

Miłośnicy historii architektury znajdą tu przykład późnego klasycyzmu autorstwa jednego z najważniejszych pruskich architektów. Nietypowy owalny plan nawy i rozwiązania konstrukcyjne z początku XIX wieku to rzadkość w tej części Polski.

Rodziny z dziećmi mogą skorzystać z możliwości wejścia na wieżę kościelną podczas specjalnych wydarzeń – widok na Rawicz i okolicę rekompensuje wysiłek wspinaczki. W wieży znajdują się trzy dzwony: św. Andrzej Bobola, Maryja i św. Maksymilian Maria Kolbe.

Praktyczne informacje

Kościół mieści się przy ulicy Ignacego Buszy w centrum Rawicza, około 115 kilometrów na południe od Poznania, przy drodze do Wrocławia. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – w okolicy jest parking.

Świątynia jest czynna na co dzień, można wejść podczas mszy świętych lub poza nimi, zachowując odpowiedni szacunek dla miejsca kultu. Wstęp do kościoła jest bezpłatny.

Koncerty organowe odbywają się kilka razy w roku, najczęściej w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa (wrzesień) oraz innych wydarzeń kulturalnych organizowanych przez parafię i Muzeum Ziemi Rawickiej. Udział w koncertach zazwyczaj jest bezpłatny, choć mile widziane są dobrowolne datki na konserwację instrumentu.

Na zwiedzanie z przewodnikiem i ewentualne wejście na wieżę warto rezerwować miejsce telefonicznie – takie możliwości pojawiają się głównie podczas specjalnych wydarzeń kulturalnych. Zwiedzanie trwa około godziny, choć miłośnicy organów mogą spędzić tu znacznie więcej czasu, szczególnie jeśli trafią na próbę organisty.

Firma Schlag & Söhne ze Świdnicy była jedną z najbardziej renomowanych manufaktur organowych w Europie. Ich instrumenty trafiały do kościołów na Śląsku, w Wielkopolsce i na terenie całych Niemiec, zdobywając medale na międzynarodowych wystawach.

Warto połączyć wizytę w kościele z przechadzką po Rawiczu – miasto ma kilka innych ciekawych zabytków, w tym neogotycki kościół farny Chrystusa Króla i Muzeum Ziemi Rawickiej. Na spokojne zwiedzanie całego centrum wystarczy pół dnia.

Dla osób planujących dłuższy pobyt w regionie Rawicz może być dobrą bazą wypadową do zwiedzania południowej Wielkopolski. W promieniu 30-40 kilometrów znajdują się Leszno, Góra i Gostyń z bazyliką na Świętej Górze.