Na morenowym wzgórzu na obrzeżach Gostynia stoi barokowa bazylika, która kryje największą kopułę w Polsce. Sanktuarium na Świętej Górze to główne miejsce kultu maryjnego w archidiecezji poznańskiej, które od wieków przyciąga pielgrzymów z całej Wielkopolski i nie tylko. Choć mało kto o tym wie, ten barokowy kościół jest jednym z najcenniejszych zabytków w kraju – wpisanym na listę Pomników Historii i wyróżnionym papieską Złotą Różą.

Miejsce to fascynuje nie tylko wiernych. Miłośnicy architektury znajdą tu najznakomitszy przykład eksportu weneckiego baroku w Polsce, a spacerując po okolicznych alejkach parku krajobrazowego można zapomnieć, że jest się zaledwie półtorej godziny drogi od Poznania.

Wenecki barok w sercu Wielkopolski

Historia tego miejsca sięga średniowiecza, kiedy wzgórze było już przedmiotem kultu religijnego, prawdopodobnie za sprawą benedyktynów z pobliskiego Lubinia. W XV wieku stanęła tu drewniana kaplica z rzeźbami Piety i Krucyfiksu, do której przybywali pierwsi pątnicy.

Przełomem był rok 1495, kiedy sparaliżowany szlachcic Krzyżanowski kazał się przywieźć na Świętą Górę i modląc się przed cudownym wizerunkiem Maryi – odzyskał zdrowie. Od tego momentu miejsce nabrało rozgłosu jako ośrodek łask i cudów.

Dzisiejsza bazylika to efekt fascynacji Zofii Krystyny z Opalińskich, która podczas pobytu w Wenecji urzeczona została projektem Santa Maria della Salute autorstwa Baltazara Longheny. Zapragnęła, aby gostyński kościół wzniesiono według tego samego wzoru. Porzucono więc pierwotną budowę i zaledwie 15 metrów dalej rozpoczęto wznoszenie barokowej świątyni.

Choć kościół nie był jeszcze ukończony, Zofia Krystyna uprosiła u biskupa poznańskiego zgodę na konsekrację i przeniesienie cudownego obrazu do nowej świątyni. Dwa lata później zmarła i została pochowana w podziemiach bazyliki, której budowę zainicjowała.

Największa kopuła w Polsce i wnętrze pełne detali

Kopuła bazyliki robi wrażenie już z daleka – 17 metrów średnicy i 50 metrów wysokości. To największa kopuła w kraju, która dominuje nad okolicą i stanowi charakterystyczny punkt w krajobrazie południowej Wielkopolski.

Wnętrze świątyni to prawdziwe barokowe cacko. Bogate zdobienia, freski, ołtarze – wszystko utrzymane w stylu, który miał zachwycać i wzbudzać podziw. Centralnym punktem jest oczywiście cudowny obraz Matki Bożej Świętogórskiej. Co ciekawe, na tym obrazie w tle widać panoramę dawnego Gostynia wraz z niewielkim szachulcowym kościółkiem – prawdopodobnie tym, który stał tu przed wzniesieniem obecnej bazyliki.

Warto zwrócić uwagę na detale architektoniczne, które świadczą o weneckich inspiracjach. Podobieństwo do Santa Maria della Salute nie jest przypadkowe – to świadoma decyzja fundatorki, która chciała przenieść kawałek włoskiego baroku do Wielkopolski.

Filipini – zakonnicy, którzy zostają na wieczność

Od 1668 roku opiekę nad Świętą Górą sprawują filipini, sprowadzeni tu przez Adama Konarzewskiego. To oni przez wieki dbali o rozwój sanktuarium i jego duchową funkcję. W czasach zaborów, dokładnie w 1876 roku, władze pruskie wygnały zakonników i skasowały majątek klasztorny. Filipini wrócili dopiero po I wojnie światowej, w 1919 roku, i pozostają tu do dziś.

Istnieje tradycja, że księża filipini, którzy przybywają do Gostynia, zostają tu dosłownie na wieczność – są chowani w kryptach pod bazyliką. To miejsce stało się dla nich nie tylko posługą, ale i ostatnim domem.

W murach świętogórskiego klasztoru tworzył Wacław z Szamotuł, zwany „polskim Mozartem” – jeden z najwybitniejszych polskich kompozytorów renesansowych.

Park krajobrazowy i okolice do spacerów

Święta Góra to nie tylko bazylika i klasztor. Wokół kompleksu rozciąga się park krajobrazowy założony w XVIII wieku przez filipinów, który zajmuje około 20 hektarów. Stare lipy i dęby tworzą naturalny klimat do spokojnych spacerów i chwili wytchnienia.

Po alejkach i ścieżkach można wędrować, podziwiając widoki na okolicę – w końcu to wzniesienie morenowe, więc perspektywy są całkiem niezłe. W parku znajdują się liczne kapliczki i pomniki upamiętniające ważne wydarzenia i postacie związane ze Świętą Górą.

To dobre miejsce nie tylko dla pielgrzymów, ale też dla wszystkich szukających spokoju i oddechu od miejskiego zgiełku. Park jest dostępny bezpłatnie i można tu spędzić naprawdę przyjemną godzinę czy dwie.

Festiwal muzyki oratoryjnej i życie duchowe

Święta Góra słynie nie tylko z architektury, ale też z corocznego festiwalu muzyki oratoryjnej, który przyciąga melomanów z całej Polski. Akustyka bazyliki i jej wnętrze tworzą wyjątkową oprawę dla tego typu wydarzeń.

Dla wiernych istotne są regularne procesje fatimskie, które odbywają się od maja do października – każdego 13. dnia miesiąca wyruszają z Fary Gostyńskiej na Świętą Górę. Co roku 25 czerwca Kościół w archidiecezji poznańskiej obchodzi liturgiczne wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Świętogórskiej.

W 2012 roku sanktuarium otrzymało od papieża Benedykta XVI Złotą Różę – najwyższe odznaczenie papieskie przewidziane dla miejsc kultu. Gostyńska Święta Góra stała się trzecim miejscem w Polsce po Częstochowie i Kalwarii Zebrzydowskiej wyróżnionym w ten sposób.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Sanktuarium znajduje się w Głogówku, około 1,5 km na wschód od centrum Gostynia. Wbrew częstemu przekonaniu kompleks nie leży na terenie samego miasta, lecz w gminie Piaski. Dojazd samochodem jest prosty – wystarczy kierować się na Gostyń, a potem podążać za znakami do Świętej Góry. Parking znajduje się u podnóża wzgórza.

Bazylika jest otwarta dla zwiedzających i pielgrzymów codziennie. Wstęp do świątyni i parku jest bezpłatny. Na zwiedzanie samej bazyliki warto przeznaczyć około 30-45 minut, a jeśli planuje się spacer po parku – dobrze zarezerwować dodatkową godzinę lub dwie.

Miejsce to sprawdzi się zarówno dla osób wierzących szukających duchowych przeżyć, jak i miłośników architektury czy historii. Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie z piknikiem w parku. Warto pamiętać, że to czynne sanktuarium – podczas mszy i uroczystości religijnych zwiedzanie może być ograniczone.

Gostyń leży mniej więcej w połowie drogi między Jarocinem a Lesznem, więc łatwo włączyć Świętą Górę do szerszej trasy po południowej Wielkopolsce. Z Poznania to około 60 kilometrów – niecała godzina drogi.