W niewielkiej Krobi, zaledwie kilkanaście kilometrów od Gostynia, stoi budynek, który wygląda jak zwykła fabryka z początku XX wieku. Gdy się do niego wchodzi, cofasz się w czasie o sto lat – do miejsca, gdzie drewno pachnie świeżą trociny, a nad głową ciągną się pasy transmisyjne. To jedyne w Polsce muzeum poświęcone stolarstwu, które mieści się w autentycznej fabryce mebli z 1922 roku. I nie jest to martwa ekspozycja za szybą – maszyny tu wciąż działają, a całe wyposażenie przetrwało w niemal niezmienionej formie od czasów, gdy zakład produkował meble dla całej okolicy.

Krobia to stolica Biskupizny – najmniejszego mikroregionu folklorystycznego w Polsce. Muzeum łączy więc dwie historie: rzemiosła stolarskiego, które przez dziesięciolecia było podstawą lokalnej gospodarki, oraz kultury ludowej tego wyjątkowego zakątka Wielkopolski.

Fabryka, która przetrwała niezmieniona przez stulecie

Budynek przy ulicy Ogrodowej 13 powstał w 1922 roku jako Fabryka Mebli Teofila Hałasa. Wcześniej stały tu zabudowania gospodarcze i stajnie, ale Hałas przekształcił je w nowoczesny jak na tamte czasy zakład produkcyjny. Fabryka działała nieprzerwanie do 1989 roku, przechodząc z dziadka na syna i wnuka w rodzinie Hałasów. To właśnie dzięki temu, że przez dziesięciolecia pozostawała w rękach jednej rodziny, zachowała swój oryginalny charakter.

W 2009 roku Fundacja Ziemi Krobskiej im. prof. Rajmunda Teofila Hałasa powołała tu muzeum. Rajmund Hałas był projektantem mebli i profesorem, który dbał o zachowanie rodzinnego dziedzictwa. Dziś muzeum prowadzi jego syn, Marek Hałas, który zna każdy zakamarek budynku i historię niemal każdego narzędzia.

Część maszyn i narzędzi w muzeum pochodzi z połowy XIX wieku, co czyni tę kolekcję jedną z najstarszych zachowanych kompletnych stolarni w Europie.

Co zobaczysz w muzeum – dwie kondygnacje pełne historii

Muzeum zajmuje dwa poziomy, z których każdy ma zupełnie inny charakter. Parter to hala maszyn – przestrzeń gęsta, przydymiona, pełna masywnych urządzeń, które wyglądają jak metalowe bestie z epoki industrialnej. Tu znajduje się kilkanaście wiekowych maszyn, które wciąż potrafią działać: piła tarczowa, wyrówniarka, grubościówka, piła taśmowa, frezarnia i szereg innych narzędzi pomocniczych.

Największą ciekawostką jest system napędu. Część urządzeń napędzana jest nożnie, ale większość działała dzięki silnikowi gazowemu firmy Deutz AG, który przekazywał moc za pomocą pasów transmisyjnych biegnących pod podłogą i pod sufitem. To było nowatorskie rozwiązanie na lata 20. XX wieku – pozwalało stworzyć coś w rodzaju taśmy produkcyjnej, dzięki czemu mówimy o fabryce, a nie o zwykłym warsztacie rzemieślniczym. Silnik gazowy służył do 1957 roku, potem zastąpiono go elektrycznością, ale cały system pasów transmisyjnych pozostał nienaruszony.

Piętro to zupełnie inna atmosfera. Tu jest jasno, przestronnie, a powietrze pachnie drewnem. To była hala obróbki ręcznej – serce zakładu, gdzie powstawały meble. Stoi tu kilka masywnych strugnic stolarskich, w tym jedna ponad 120-letnia, nad którymi wiszą oryginalne szafki z wyposażeniem sprzed kilkudziesięciu lat.

W szafkach i szufladach – setki dłut stolarskich, ciesielskich i snycerskich, dziesiątki strugów różnych rozmiarów, zaciski, piły, narzędzia pomiarowe i traserskie. Jest też niezliczona ilość małych szufladek wypełnionych gwoździkami, zawiasami, klamkami i innymi akcesoriami meblowymi. Żeby dokładnie obejrzeć wszystkie te zbiory, trzeba by spędzić tu nie godzinę, a co najmniej kilka dni.

W muzeum znajdują się również dwa wodne piece fornirskie oraz kompletnie wyposażona ślusarnia z oryginalnymi narzędziami.

Izba Biskupiańska – najmniejszy mikroregion folklorystyczny w Polsce

W 2011 roku w muzeum otwarto Izbę Biskupiańską poświęconą kulturze lokalnej. Biskupizna to mikroregion obejmujący zaledwie trzynaście miejscowości ze stolicą w Krobi. Nazwa pochodzi od XIII wieku, kiedy tereny te należały do biskupów poznańskich.

Mimo że to najmniejszy mikroregion folklorystyczny w Polsce, ma niezwykle bogatą kulturę ludową. W Izbie Biskupiańskiej można zobaczyć charakterystyczne stroje ludowe, które różnią się od typowych wielkopolskich. Szczególnie wyróżniają się nakrycia głowy – kopki dla kobiet i eleganckie jaki dla mężczyzn. Eksponowane są też przedmioty codziennego użytku, rękodzieła, pamiątki i dokumenty związane z historią regionu.

Tradycje Biskupizny są kultywowane do dziś. Lokalne zespoły folklorystyczne występują w oryginalnych strojach, a muzeum organizuje warsztaty i pokazy, podczas których można zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie w tym zakątku Wielkopolski.

Dla kogo jest to muzeum?

Muzeum Stolarstwa i Biskupizny to miejsce dla każdego, kto lubi autentyczne klimaty i nie szuka wypolerowanych ekspozycji muzealnych. Jeśli interesuje cię rzemiosło, technika, historia przemysłu – będziesz zachwycony. Stolarz czy cieśla znajdzie tu prawdziwy skarb, bo można zobaczyć narzędzia, których dziś już się nie produkuje, a które nadal są w doskonałym stanie.

Rodziny z dziećmi też się nie zawiodą. Dzieci fascynują się starymi maszynami, pasami transmisyjnymi biegnącymi pod sufitem i możliwością zobaczenia, jak wyglądała prawdziwa fabryka sto lat temu. To nie jest nudne muzeum z tabliczkami – to przestrzeń, która opowiada historie.

Miłośnicy etnografii i kultury ludowej znajdą w Izbie Biskupiańskiej ciekawe przykłady lokalnego folkloru. A jeśli po prostu szukasz nietypowych miejsc z dala od utartych szlaków turystycznych – Krobia leży na uboczu, więc nie spotkasz tu tłumów zwiedzających.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum prowadzone jest przez fundację, więc nie działa jak typowa instytucja z ustalonymi godzinami otwarcia. Przed wizytą warto – a właściwie trzeba – umówić się telefonicznie z panem Markiem Hałasem pod numerem 501 065 535. Dzięki temu można być pewnym, że ktoś będzie na miejscu i oprowadzi po muzeum. A warto mieć przewodnika, bo pan Marek zna każdy szczegół i potrafi opowiedzieć fascynujące historie związane z fabryką i jej wyposażeniem.

Szczegółowe informacje o cenach biletów najlepiej ustalić podczas rezerwacji wizyty. Można też napisać na adres [email protected] lub sprawdzić aktualne informacje na stronie www.muzeum-krobia.pl.

Na zwiedzanie warto zarezerwować sobie co najmniej godzinę, choć jeśli naprawdę interesuje cię stolarstwo lub etnografia, możesz spędzić tu znacznie dłużej. Niektórzy zwiedzający zostają na kilka godzin, zagłębiając się w szczegóły kolekcji.

Jak dojechać do Krobi?

Krobia leży około 12 kilometrów na południe od Gostynia i około 30 kilometrów na wschód od Leszna. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 434, która zapewnia dość komfortowy dojazd. Muzeum znajduje się przy ulicy Ogrodowej 13, w zachodniej części miejscowości. Dawniej, w czasach powstawania fabryki, miejsce to sąsiadowało z linią kolejową.

Jeśli podróżujesz pociągiem, przez Krobię przebiega linia kolejowa nr 14 (Łódź Kaliska – Tuplice). Do miasta docierają pociągi PKP Intercity oraz Kolei Wielkopolskich. Ze stacji kolejowej do muzeum jest kilka minut spacerem.

Parking nie stanowi problemu – można zaparkować przy muzeum. Krobia to niewielka miejscowość, więc nie ma tu problemów z korkami czy brakiem miejsc parkingowych.

Muzeum mieści się w budynku, który przez prawie 70 lat funkcjonował jako działająca fabryka mebli. To ewenement na skalę nie tylko krajową, ale i europejską – kompletna stolarnia w niemal niezmienionym stanie, gotowa do pracy.

Jeśli planujesz wycieczkę po południowej Wielkopolsce, warto połączyć wizytę w muzeum z innymi atrakcjami w okolicy. Niedaleko znajduje się Zamek Wielkopolski w Rokosowie (około 7 km), Gostyń ze słynnym sanktuarium na Świętej Górze, czy Leszno z jego zabytkami i historią związaną z braćmi czeskimi.

Muzeum Stolarstwa i Biskupizny to miejsce, które pokazuje, że historia nie musi być nudna i zamknięta za szybą. Tu można dotknąć przeszłości, zobaczyć jak działały maszyny sprzed stu lat i zrozumieć, jak wyglądała praca stolarzy w czasach, gdy wszystko powstawało ręcznie lub z pomocą prostych mechanizmów. To kawałek autentycznej Wielkopolski, który przetrwał do naszych czasów niemal bez zmian.